Joanna Kazana: Maraviya crea pa hende no ta refleha den GDP di un pais
Den un mainta cla na Aruba, e awa dilanti di Eagle Beach ta briya den colornan cu ningun potret por captura perfectamente: turkesa ta bira cobalt, cu hardinnan di coral visibel for di ariba di lama, un tesoro bibo forma durante miles di aña. Na Willemstad, Corsou, e waf di Willemstad, declara como Patrimonio Mundial di UNESCO, ta refleha e resistencia y rikesa cultural di un pueblo cu a logra crea algo extraordinario cu hopi tiki tera. Na Sint Maarten, Pelican Hill ta ofrece bistanan impresionante riba lama. Aki bo por sinta y disfruta di un manece of atardece incomparabel, of admira e bahia unda barconan di crucero y yatenan mas chikito ta trece turista tur dia.
E problema ta cu ni e bunitesa natural, ni e maraviyanan crea pa hende, no ta refleha den e Producto Interno Bruto (GDP) di ningun di e paisnan.
Esaki ta e gran paradox cu Aruba, Corsou y Sint Maarten ta enfrentando. E tres paisnan insular, cu ta forma parti di Reino Hulandes, ta clasifica como economia di entrada halto. Pa motibo di esey, nan GDP ta pone nan pafo di e criterianan cu ta determina si un pais ta califica pa financiamento cu condicionnan faborabel, fondo pa adaptacion climatico y asistencia pa desaroyo. Segun e matematica tradicional di contabilidad nacional, tur tres ta parce un historia di exito.
Pero e problema ta cu e manera aki di midi progreso ta ignora casi tur e otro factornan economico, ambiental y cultural cu realmente tin mas balor.
E tirania di un solo cifra
E grupo di Expertonan di Nivel Halto di United Nations, esta Beyond GDP, cu a publica su informe Counting What Counts na mei 2026, a pone e problema na cla. GDP ta midi produccion economico, pero e no ta mustra con entrada ta reparti, e no ta conta e balor di trabounan y aporte cu no ta pasa pa mercado y hasta den algun caso e ta conta daño como si tabata crecemento.
E informe ta e prome marco di trabou na nivel di Nacionnan Uni, prepara riba peticion di e Estadonan Miembro, pa complementa GDP cu un set mas amplio di indicadonan di progreso, incluyendo bienestar, sostenibilidad y resistencia.
E logica aki ta tin un importancia special pa islanan chikito den desaroyo (SIDS) y talbes ningun caminda e ta mas urgente cu den Caribe Hulandes.
Hunto, e tres islanan tin menos cu mey miyon habitante: aproximadamente 108.000 na Aruba, 150.000 na Corsou y 41.000 na Sint Maarten. Aunke nan ta considera entre e economia mas rico di Caribe si analisa entrada pa persona, e prosperidad aki ta relativamente nobo y construi riba un base limita.
Por ehempel, poblacion di Aruba a mas cu dobel desde aña 1950, impulsa principalmente pa e industria turistico cu awe ta sostene su status di pais di entrada halto. Pero e mes dependencia aki ta haci e islanan hopi vulnerabel.
Ora horcan Irma a dal Sint Maarten na september 2017, el a destrui mas o menos 90% di e infrastructura di e isla y a causa daño y perdida di aproximadamente US$1,38 biyon. Den un solo aña, e economia di e isla a cay cu cerca di 12,5%. Den apenas algun ora, a elimina y caba cu mas di un aña completo di produccion nacional.
Vulnerabilidad sin bos
E riesgonan cu e islanan ta enfrentando ta profundo y lo mas importante, no ta resultado di nan mesun actividadnan. E menasa mas grandi ta cambionan climatico, un crisis causa principalmente pa e emisionnan di gas di e gran paisnan industrialisa. E emisionnan aki a keinta e Ocean Atlantico, intensifica horcannan, ta menasa e rifnan di coral y a subi e nivel di lama.
Contribucion di Aruba, Corsou y Sint Maarten na e emisionnan mundial ta insignificante. Sinembargo, nan ta sufri e consecuencianan directamente y despues e reglanan di financiamento internacional ta considera nan “demasiado rico” pa haya ayudo.
Rikesa natural no midi
E enfoke di Beyond GDP riba capital natural ta logra refleha algo unico y insustituibel den e islanan aki. E rifnan di coral di Corsou ta entre e mas saludabel den henter Caribe. E costanan di Aruba ta sostene especienan cu no ta existi ningun otro caminda na mundo. E awanan rond di Sint Maarten ta sirbi como area di reproduccion pa diferente especienan migratorio cu despues ta sostene peskeria den henter e region.
Esakinan ta tesoronan berdadero: ecologico, cultural y economico na mes momento. Tambe nan ta e fundeshi di e turismo cu ta genera e cifranan di GDP cu despues ta blokia e islanan pa haya sosten financiero.
E rikesa ambiental aki tambe ta bou di presion grandi pa motibo di cambionan climatico, polucion y desaroyo di costa. Precisamente esakinan ta e tipo di factornan cu un sistema mas amplio pa midi progreso mester tuma na consideracion ora di evalua ken tin derecho riba financiamento pa desaroyo.
Un pregunta di husticia
Aki tin un pregunta fundamental di husticia cu comunidad internacional ainda no a enfrenta cu suficiente honestidad. E idea cu esnan cu a causa un problema mester yuda solucion’e ta un principio basico tanto den ley como den husticia social.
E sistema mundial cu ta forma pa atende perdidanan y daño causa pa cambionan climatico ta cuminsando na reconoce esaki. Pero e reglanan cu ainda ta goberna financiamento pa desaroyo ta sigui uza clasificacionnan di entrada como medida di necesidad. Esakinan tabata diseña pa otro proposito y hopi biaha ta perhudica e estado insular chikito cu cifranan di entrada ta sconde su fragilidad real.
E proceso Beyond GDP, cu actualmente ta dilanti di e Asamblea General di Nacionnan Uni, ta representa un oportunidad real pa reforma. Mientras e Estadonan Miembro ta negocia marconan nobo pa midi progreso, e situacion specifico di e islanan chikito cu entrada halto mester ta trata explicitamente.
E islanan aki ta pagando pa emisionnan cu nan no a produci y ta tempo pa e sistema mundial di midi finalmente reconoce esaki.
Un compas nobo, no un bara mas halto
E grupo di expertonan di e Secretario-General tabatin rason: Loke nos ta midi ta determina kico nos ta balora. Durante hopi tempo, e sistema internacional a midi Aruba, Corsou y Sint Maarten solamente pa medio di un solo cifra. Un cifra cu ta pinta un bista positivo, pero cu tambe ta sconde e realidad.
E ta registra entrada di hotelnan, pero no e exposicion na horcannan. E ta conta produccion di servicio, pero no e deterioro di rifnan di coral. E ta registra gastonan di turista, pero no e gastonan di desaliniacion di awa, e cambionan demografico, presion migratorio of e subida continuo di e nivel di lama. E islanan aki merece pa ta mira den nan totalidad.
No mester uza nan status di paisnan cu entrada halto como motibo pa nenga nan e sosten sostenibel cu nan legitimamente merece; un sosten cu, den cualkier interpretacion honesto, ta forma compensacion pa dañonan cu nan no a causa.
E hardinnan di coral na e plataforma di Corsou, e awanan turkesa na costa di Aruba y e areanan di pesca rond di Sint Maarten no ta simplemente nota decorativo den un historia di desaroyo. Nan ta e historia mes. Ta tempo pa e sistemanan di midimento, siña conta nan tambe!
The post Joanna Kazana: Maraviya crea pa hende no ta refleha den GDP di un pais appeared first on 24ora - Prome Den Noticia.
7/3/2026 3:20:00 PM