Ćeranić: Republika Srpska svoju istoriju još piše – muzeji će doći kasnije

UTISCI SA JEDNOG STRUČNOG SKUPA U SKOPLjU I KRATKOG BORAVKA U NIŠU Učesnici skupa u Skoplju * Četiri godin zaredom delegacija našeg Fakulteta bezbjednosti  učestvuje na konferenciji koju organizuju kolege iz Sjeverne Makedonije. Već tokom prvog dana konferencije bilo je uočljivo da su pojedina izlaganja obilježena izrazito kritičkim, pa i otvoreno antiruskim stavovima * Prednjačili su pojedini učesnici iz Turske i Albanije, kao da se međusobno nadmeću. Da li su takvom tonu doprinijeli prisustvo predstavnika Evropske unije u Sjevernoj Makedoniji i zamjenika ministra odbrane te zemlje, ili je riječ isključivo o ličnim stavovima i uvjerenjima samih govornika, teško je procijeniti * Bilo je i pitanja: zbog čega rusku intervenciju u Ukrajini nazivamo Specijalnom vojnom operacijom? Šta na to odgovoriti? Jedno od mogućih objašnjenja leži u aktuelnom razvoju sukoba u Ukrajini. Ruske snage, bez obzira na različite procjene dinamike njihovog napredovanja, djeluju sistematično i uporno, što kod dijela evropske javnosti i političkih elita izaziva zabrinutost i osjećaj neizvjesnosti * U Skoplju smo posjetili muzej posvećen borbi Makedonaca za nacionalnu samostalnost, identitet i državnost. Na putu za Banjaluku, svratili smo u Niš i poželeli da obiđemo i muzejsku postavku posvećenu jednom od najznačajnijih srpskih pjesnika - Branku Miljkoviću. Nakon kraće potrage, uspjeli smo da pronađemo njegovu rodnu kuću, ali je za posjetioce bila zatvorena. Zato smo potražili muzej za koji nam je rečeno da sadrži postavku posvećenu velikom pjesniku. Umjesto mjesta koje dostojno čuva uspomenu na velikog pjesnika, zatekli smo oronulu i zapuštenu zgradu, zatvorenu čak i tokom radnog vremena __________________________________________________________________              Piše: Predrag ĆERANIĆ              PUTOVANjE u Skoplje, gdje smo učestvovali na međunarodnoj naučnoj konferenciji, kao i obično, potrajalo je duže nego što smo očekivali. Tek u kasnim večernjim časovima smjestili smo se u hotel, ali je topao vazduh, gotovo mediteranski, brzo otklonio umor od duge vožnje.              Ovo je već četvrta godina zaredom da delegacija našeg fakulteta učestvuje na konferenciji koju organizuju kolege iz Sjeverne Makedonije. Srdačno gostoprimstvo domaćina, aktuelne i zanimljive teme, ugledni učesnici i izlagači, pažljivo osmišljeni prateći sadržaji i ekskurzije, prilika za sticanje novih poznanstava i njegovanje postojećih profesionalnih kontakata – sve su to razlozi zbog kojih i desetočasovna putovanja dobijaju svoj puni smisao.              Ipak, ovogodišnja konferencija protekla je u nešto drugačijoj atmosferi u odnosu na prethodne. Već tokom prvog dana bilo je uočljivo da su pojedina izlaganja obilježena izrazito kritičkim, pa i otvoreno antiruskim stavovima.              U tome su naročito prednjačili pojedini učesnici iz Turske i Albanije, kao da se međusobno nadmeću u upotrebi oštre retorike i iznošenju radikalnih ocjena. Da li su takvom tonu doprinijeli prisustvo predstavnika Evropske unije u Sjevernoj Makedoniji i zamjenika ministra odbrane te zemlje, ili je riječ isključivo o ličnim stavovima i uvjerenjima samih govornika, teško je pouzdano procijeniti. U svakom slučaju, takav pristup značajno je odudarao od atmosfere koja je obilježavala ranije konferencije.              Domaćini, predstavnici fakulteta iz Skoplja, tokom prvog dana bili su prilično suzdržani i nisu se pridruživali iznošenju paušalnih i nedovoljno argumentovanih političkih ocjena. Znatno aktivniji bili su narednog dana, kada su konferencijskim programom dominirale stručne teme iz oblasti bezbjednosti i odbrane.              Izlaganje naše delegacije, posvećeno bespilotnim letjelicama, njihovoj sve široj primjeni, ali i mogućnostima zloupotrebe, izazvalo je zapaženo interesovanje učesnika. Uslijedila su brojna pitanja, uglavnom stručne prirode. Ipak, jedno od njih odudaralo je od tehničkog i naučnog okvira diskusije: zbog čega rusku intervenciju u Ukrajini nazivamo Specijalnom vojnom operacijom?              Šta na to odgovoriti? Predrag Ćeranić na skupu u Skoplju              Čini se da je dominantni antiruski narativ toliko prisutan u javnom prostoru da se i oni koji nastoje sagledati rusku politiku izvan uobičajenih šablona često nalaze u poziciji da objašnjavaju ili pravdaju sopstveno stanovište. Upravo zato, ponekad i sama upotreba određenog termina postaje važnija od suštine teme o kojoj se raspravlja.              Međutim, ostaje pitanje: zbog čega je ovogodišnju konferenciju, za razliku od prethodnih, u tolikoj mjeri obilježio antiruski narativ?              Jedno od mogućih objašnjenja leži u aktuelnom razvoju sukoba u Ukrajini. Ruske snage, bez obzira na različite procjene dinamike njihovog napredovanja, djeluju sistematično i uporno, što kod dijela evropske javnosti i političkih elita izaziva zabrinutost i osjećaj neizvjesnosti.              Kao da se potvrđuje stara izreka da Rusi sporo sedlaju, ali brzo stižu.              U takvim okolnostima, strah od mogućih geopolitičkih posljedica ruskog uspjeha na ukrajinskom ratištu mogao bi biti jedan od razloga pojačane antiruske retorike. Ipak, ostaje nejasno zbog čega su takvi tonovi izraženi i u Sjevernoj Makedoniji, državi koja je, iako članica NATO-a, ograničenih vojnih kapaciteta i bez neposrednog uticaja na tokove sukoba.              Odgovor se možda ne nalazi u vojnoj, već prije svega u političkoj ravni. NATO već dugo nije samo odbrambeni savez u klasičnom smislu te riječi, nego i značajan politički okvir unutar kojeg se oblikuju zajedničke bezbjednosne i spoljnopolitičke pozicije njegovih članica.              A onda se na političkoj sceni, gotovo poput zemljotresa, ponovo pojavio Donald Tramp. Novi–stari američki predsjednik još jednom je uzdrmao temelje transatlantskog savezništva dovodeći u pitanje svrsishodnost i troškove NATO-a. U više navrata kritikovao je Savez kao preskup mehanizam čiji teret nesrazmjerno nose Sjedinjene Američke Države, ne isključujući ni mogućnost američkog distanciranja od organizacije ukoliko evropski saveznici ne preuzmu veći dio odgovornosti.              Da li će NATO uspjeti da očuva sadašnji oblik i unutrašnju koheziju tokom Trampovog mandata, ostaje da se vidi.              Istovremeno, i u samoj Evropi sve su glasniji kritički tonovi prema Alijansi. Pojedini politički pokreti i analitičari NATO posmatraju kao organizaciju čije su intervencije u različitim dijelovima svijeta proizvele dugoročne negativne posljedice. Kao jedan od argumenata često se navodi da su vojne operacije na prostoru Sjeverne Afrike i Bliskog istoka doprinijele destabilizaciji čitavih regiona, što je, posredno ili neposredno, podstaklo masovne migracione tokove prema evropskim državama. Bez obzira na različite interpretacije tih događaja, nesumnjivo je da se o ulozi i budućnosti NATO-a danas raspravlja mnogo intenzivnije nego prije samo nekoliko godina.              Od sadržaja koje smo posjetili u slobodno vrijeme, posebno bih izdvojio Muzej makedonske borbe za samostalnost.              Riječ je o muzeju čija je postavka tehnički i vizuelno izuzetno dobro osmišljena, ostavljajući snažan utisak na posjetioce već pri prvom susretu. Zbog velikog broja realistično izrađenih voštanih figura i diorama koje prikazuju ključne ličnosti i događaje iz makedonske istorije, posjetilac na trenutak može steći utisak da se nalazi u muzeju voštanih figura. U postavci je izloženo više od stotinu figura revolucionara, državnika, intelektualaca i drugih istorijskih ličnosti koje su ostavile trag u razvoju makedonskog društva i državnosti.              Ipak, ovo nije klasičan muzej voštanih figura, već istorijski muzej koji takvu scenografiju koristi kao sredstvo za oživljavanje prošlosti.              Pored voštanih figura, postavka obuhvata brojne istorijske dokumente, oružje, karte, fotografije i druge eksponate, dok scenski prikazi pojedinih događaja omogućavaju posjetiocu da lakše razumije složene istorijske procese kroz koje je prolazio makedonski narod.              Sudeći po izloženim eksponatima i cjelokupnoj koncepciji muzejske postavke, istorija makedonske državnosti predstavljena je kao kontinuirana borba za nacionalno oslobođenje i državnu samostalnost, čiji početak simbolizuje Ilindanski ustanak.              Posebno mjesto zauzima ideja ujedinjenja svih prostora na kojima su živjeli Makedonci. Ta težnja nije nestala ni nakon Balkanskih ratova, kada su teritorije dotadašnje osmanske Makedonije podijelile Srbija, Bugarska i Grčka. U tom kontekstu prikazana je i uloga VMRO-a, koji nije odustajao od svojih političkih ciljeva, što je, između ostalog, dovelo i do atentata na kralja Aleksandra Karađorđevića.              Zanimljivo je da muzej značajnu pažnju posvećuje i događajima iz perioda neposredno nakon Drugog svjetskog rata. Tako je predstavljena pobuna dijela pripadnika Prve makedonske brigade 1945. godine, nastala nakon odluke Vrhovne komande Jugoslovenske armije da makedonske jedinice budu upućene na Sremski front. Mnogi borci smatrali su da bi njihov zadatak trebalo da bude usmjeren prema jugu, ka Egejskoj Makedoniji i Solunu, vođeni idejom ujedinjenja svih makedonskih zemalja. Niš: Rodna kuća Branka Miljkovića              Pobuna je okončana rasformiranjem jedinice i raspoređivanjem njenih pripadnika u druge vojne formacije.              Poseban segment postavke odnosi se na studentske proteste i otpor procesu makedonizacije u prvim poslijeratnim godinama. Kroz prikaz događaja iz perioda 1945–1948. godine posjetiocu se predočavaju sporovi koji su pratili izgradnju posebnog makedonskog nacionalnog identiteta i kodifikaciju makedonskog jezika. Dok su komunističke vlasti ovaj proces smatrale temeljem nove državnosti, dio intelektualaca, profesora i studenata izražavao je rezerve prema novoj jezičkoj i kulturnoj politici, smatrajući je politički motivisanom. Vlast je takve stavove tumačila kao politički izazov, što je dovelo do hapšenja, suđenja, isključenja sa fakulteta i pojačanog nadzora od strane UDBA-e.              Tako se kroz čitavu muzejsku postavku, od Ilindanskog ustanka do savremenog doba, provlači jedna osnovna nit – prikaz makedonske borbe za nacionalnu samostalnost, identitet i državnost.              Na povratku smo svratili u Niš kako bismo predahnuli i ručali. Pod utiskom posjete skopskom muzeju, poželio sam da obiđem i muzejsku postavku posvećenu jednom od najznačajnijih srpskih pjesnika, Branku Miljkoviću.              Nakon kraće potrage uspjeli smo da pronađemo njegovu rodnu kuću, ali je za posjetioce bila zatvorena. Zato smo potražili muzej za koji nam je rečeno da sadrži postavku posvećenu velikom pjesniku. Umjesto mjesta koje dostojno čuva uspomenu na velikog pjesnika, zatekli smo oronulu i zapuštenu zgradu, zatvorenu čak i tokom radnog vremena. Prizor je djelovao pomalo tužno i razočaravajuće.              Teško je ne napraviti poređenje sa muzejom koji smo prethodno posjetili u Skoplju.              Istorija srpskog naroda, kao i istorija gradova poput Niša, nesumnjivo je bogata događajima, ličnostima i kulturnim dostignućima. Upravo zato, odnos prema istorijskom i kulturnom nasljeđu zaslužuje posebnu pažnju. Ipak, nismo ostali bez utjehe.              Pronašli smo knjižaru koja nosi ime Branka Miljkovića, a ispred Narodnog pozorišta i njegovu bistu, kraj koje smo se zadržali i napravili nekoliko fotografija.              Dok smo nastavljali put, Niš je u meni ostavio pomiješane utiske. Grad velike istorije i značaja kao da na pojedinim mjestima nosi teret zapostavljenosti i zaborava. Možda je to bio samo utisak prolaznika koji se u njemu zadržao kratko, ali je ostao dovoljno snažan da se ponese sa sobom.              Povratak u Banju Luku ispunio me je posebnim osjećajem zadovoljstva. Nakon nekoliko dana provedenih na putu, još jednom sam se uvjerio koliko se društvene i političke atmosfere mogu razlikovati i na relativno malom prostoru.              Odnos prema Rusiji u Republici Srpskoj bitno je drugačiji od onoga koji smo mogli čuti na konferenciji u Skoplju. Ovdje se na rusku politiku i događaje na ukrajinskom ratištu gleda iz drugačije perspektive, bez izraženog straha i sa mnogo više interesovanja za tok i ishod sukoba.              Sličan utisak nameće se i kada je riječ o istoriji i nacionalnom nasljeđu. Naravno, svaka sredina ima svoje nedostatke i izazove, ali je očigledno da mnogo toga zavisi od političkog i društvenog ambijenta, kao i od spremnosti onih koji vrše vlast da čuvaju i njeguju vrijednosti na kojima počiva identitet naroda.              Republici Srpskoj nije potreban muzej borbe za samostalnost.              Srpska svoju istoriju još piše.              https://sveosrpskoj.com/2026/06/22/ceranic-republika-srpska-svoju-istori...     Kategorije: Šta to pišu?